درياچه اروميه

درياچه اروميه در 17 كيلومتری شرق اروميه قرار دارد و از لحاظ شوری، وسعت و محيط زيست آرتميا بعد از درياچه بزرگ نمك در آمريكا دومين درياچه در جهان و  مقام  بيستم را در ميان درياچه های جهان داشته و از مرتفع ترين، پر آب ترين و  بزرگترین درياچه های داخلی كشور ایران محسوب می شود.

اين درياچه از نظرموقعيت جغرافيايی بين   37 درجه و 20 دقیقه عرض شمالی   و45  درجه و 40 دقیقه طول شرقی قرار دارد و مساحت حوزه (سطح آبگير آن) حدود 51450 كيلومتر مربع كه حدود 5750 كيلومتر مربع مربوط به خود درياچه و حدود 35120 كيلومتر مربع آن مساحت حوزه 21 رودخانه ايست كه به اين درياچه می ريزد و حدود 4600 كيلومتر مربع آن نيز شامل باتلاقها، مراتع و سواحل پست اطراف درياچه و حدود 5800 كيلومتر مربع آن نيز سطح حوزه 40 مسيل  می باشد.
طول درياچه از شمال تا جنوب 130 تا 146 كيلومتر و بيشترين پهنای آن با حدود 58 كيلومتر در جنوب درياچه واقع است و كمترين عرض آن نيز بين كوه زنبيل و جزيره اسلامی است كه بزرگراه شهيد كلانتری در آنجا احداث شده و حدودا 15 كيلومتر می باشد.

ارتفاع متوسط اين درياچه از سطح دريای آزاد در حدود 1278 متر و متوسط عمق دریاچه حدود 6 متر و حداکثر آن تا 22 متر نیز گزارش شده است.ولی در سالهای 1378 تا 1386 این دریاچه با یک  بحران اکولوژیکی بی سابقه و جدی مواجه شده است و کاهش نزولات آسمانی، گرم شدن هوا و افزایش احداث سد های  مخزنی بر روی رودخانه های منتهی به این دریاچه باعث شده تا از آب این دریاچه تا حد زیادی کاسته شود‌ و در حال حاضر حداکثر عمق آب به 5 متر رسیده است.
اين درياچه دارای 102 جزيره و صخره های سنگی است که غیر از جزیره اسلامی (جزیره شاهی سابق) بقیه جزایر غیر مسکونی می باشند. جزایر مذکور بدلیل دارا بودن شرایط زیستی مناسب همراه با جاذبه های طبیعی، از تنوع حیات گیاهی و جانوری بسيار باارزشی برخوردار است.

جزایر اشک و کبودان بعلت داشتن علفزارهای مناسب و چشمه های آب شیرین یکی از مهمترین مناطق حفاظت شده جهت احیاء نسل نادرترین گونه جانوری ایران گوزن زرد ایرانی  بشمار می آید. علاوه بر آن تعدادی قوچ، میش و بز نیز در این جزایر نگهداری می شوند.
از رودخانه های دائمی كه به اين درياچه می ريزند مي توان زرينه رود، سيمينه رود، مهاباد چای، گادار چای، باراندوز چای، شهر چای، روضه چای، نازلوچای، زولا چای، آجی چای، آذر شهر چای، قلعه چای، صوفی چای، مردوق چای و لیلان چای و از رودخانه فصلی هم می توان سیخ چای، شیوان چای، خرخره چای، تیوان چای، طسوج چای، دریان چای و گبی چای را نام برد.
به دليل وجود املاح فراوان، آب درياچه سنگين بوده و بيشترين كاتيونها به ترتيب  مربوط به سديم و منيزيم و بيشترين آنيونها به ترتيب مربوط به كلرور ها و سولفاتها  بوده و تلخی آب درياچه بدليل يون منيزيم می باشد.

قسمت اعظم املاح درياچه اروميه را نمك طعام تشكيل می دهد بنابر اين از نظر شيميايی و نوع نمكهای محلول  در آب از تيپ درياچه های كلره می باشد. متوسط شوری در سال 1374 از 36 ايستگاه حدود 163 گرم در ليتر ولی متوسط شوری در سال 1385 از 12 ايستگاه 320 گرم در ليتر رسيده است.
درجه سختی و قابليت هدايت الكتريكی آب اين درياچه نيز بالا است.
تغييرات سطح آب درياچه در فصول  و ماههای مختلف سال و حتی برای چند روز هم يكسان نيست و  بيشترين تغييرات را در بهار( افزايش ) و در تابستان (كاهش) را نشان می دهد.
مهمترين عوامل اين تغييرات ، آبهای ورودی از رودخانه ها و مسيلها ، بارش های مستقيم بر درياچه و عامل ديگر هم تبخير می باشد. 
دمای آب در فصول مختلف و در ماههای مختلف متغییر بوده و در زمستان بین صفرتا 20 درجه زير صفرو در تابستان هم بين 40-35 درحه سانتی گراد متغير  است. رنگ آب نزدیک ساحل که در تماس با لجن است تیره رنگ است و مزه آب دریاچه شور و تلخ است. وزن مخصوص آب دریاچه 28/1 تا 113/1 بوده است.

اكوسيستم  درياچه های نمك نسبت به ساير اكوسيستم ها ساده بوده و شامل اجزاء زير می باشد:
1- فلامينگو و ساير پرندگان
2-آرتميا،حشرات وساير ژئوپلانکتون ها   
3-فيتوپلانکتون  
4-باکتريوپلانکتونها 
5- پوده های گياهی يا جانوری يا ديتريتوس ها  كه توسط ريزش رودخانه ها به داخل اكوسيستم آورده شده و يا با پيشروی آب درياچه در خشكی به آن افزوده می گردند.
فيتو پلانكتونها در واقع توليد كننده گان اصلی اين اكوسيستم بوده و به همراه آرتميا بخش اصلی اين اكوسيستم را تشكيل می دهند ولی باكتريوپلانكتونها و مواد متلاشی شده گياهی و جانوری نقش بسيار مهمی می توانند داشته باشند
در ارزيابی كلی درياچه اروميه شفافيت  بالای آب كه اغلب تا چندين متر می رسد ، نشان از توليد  اوليه پائين (فيتوپلانكتونها) در درياچه دارد و جزء درياچه های كم پرور يا اوليگوتروف  محسوب می شود كه حتی در مقايسه با سايرزيستگاه های آرتميا از جمله درياچه بزرگدر آمريكا نيز پائين تر است. 
گونه های محدودی از جلبكهای  تك سلولی كه عمدتا از فلاژله ها  و دياتومه ها هستند در درياچه وجود دارند.
در مطالعات انجام گرفته از سه خانواده 6 جنس شامل: جنس اوسيلاتوريا از رده سيانوفيسه ، جنس دوناليلا  ازرده كلروفيسه  و جنسهای نيتشيا ، ناويكلا ، سيمبلا  و سيكلوتلا  از باسيلاريوفيسه  شناسايی و ثبت گرديد
آرتميا ارومیانا یکی از 7 گونه ی شناخته شده دو جنسی درجهان است ولی در اطراف درياچه استرين پارتنوژنز يا بكر زايی نيز گزارش شده است. ارزش غذایی و پتانسیل رشد آرتمیا در دریاچه ارومیه علاوه بر اینکه بر ظرفیت های ژنتیکی وابسته است تا حد زیادی هم به کیفیت و کمیت جمعیت فیتوپلا نکتون ها مرتبط است.
بر اساس مطالعات انجام گرفته در سال 96-1991 ميلادي توسط كارشناسان داخلي و خارجي و گزارش نهایی طرح ارزیابی ذخایر آرتمیا ارومیانا در دریاچه ارومیه سال 1997 میزان بیومس آرتمیا (وزن تر) 300 تا 400 هزار تن و میزان سیست آرتمیا (وزن تر) 20 تا 30 هزار تن در هر سال تخمين زده شده است